Μια υπενθύμιση φροντίδας όταν όλα μοιάζουν πολλά

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν κουράζονται επειδή κάνουν πολλά. Κουράζονται επειδή ζουν για καιρό χωρίς να δίνουν στον εαυτό τους χώρο να σταματήσει. Μαθαίνουν να λειτουργούν, να προσαρμόζονται, να είναι χρήσιμοι, παρόντες, διαθέσιμοι. Μαθαίνουν να «κρατιούνται». Όχι πάντα να ακούγονται. Σαν να υπάρχει κάπου ένας αόρατος επιθεωρητής ζωής που σημειώνει πόντους κάθε φορά που λες «δεν πειράζει, θα το κάνω εγώ».

Κάπου στην πορεία, ο εαυτός παύει να είναι εμπειρία και γίνεται ρόλος. Ένας ρόλος που πρέπει να αποδίδει, να μην βαραίνει, να μην ενοχλεί, να μην χρειάζεται πολλά. Και όσο καλύτερα παίζεται αυτός ο ρόλος, τόσο πιο πίσω πηγαίνουν οι πραγματικές ανάγκες. Μέχρι να αρχίσουν να εμφανίζονται με άλλους τρόπους: ως μια κούραση που δεν φεύγει εύκολα, ως ένταση χωρίς σαφή αιτία, ως μια διάθεση τύπου «χρειάζομαι λίγο χώρο».

Η ψυχοθεραπεία συχνά ξεκινά όχι από το «πώς να γίνω καλύτερος», αλλά από το «πώς είμαι στ’ αλήθεια όταν δεν με βλέπει κανείς». Από εκείνο το σημείο όπου το σώμα κρατά ένταση και κόπωση, ενώ το μυαλό επιμένει ότι «δεν υπάρχει λόγος». Το σώμα όμως έχει τον δικό του τρόπο να μιλά. Ζητά ρυθμό, ασφάλεια και όρια. Και όταν αυτά λείπουν, βρίσκει τρόπους να μας το δείξει.

Η κούραση τότε δεν είναι τεμπελιά. Είναι ένδειξη ότι για καιρό πιεζόμαστε περισσότερο απ’ όσο αντέχουμε. Το άγχος δεν είναι υπερβολή. Είναι σήμα ότι κάτι χρειάζεται αποφόρτιση. Η ανάγκη για απόσυρση δεν σημαίνει αδιαφορία. Συχνά σημαίνει ανάγκη για παύση. Το σώμα δεν έρχεται απέναντί μας. Προσπαθεί να μας προστατεύσει, ακόμη κι αν το κάνει με τρόπους που δεν αναγνωρίζουμε αμέσως.

Οι εσωτερικές ανάγκες σπάνια ζητούν θεαματικές αλλαγές. Δεν ζητούν δραματικές αποφάσεις. Ζητούν μικρές αποκαταστάσεις: λίγο χώρο, λίγη σιωπή, έναν ρυθμό που να μη μας κάνει να νιώθουμε ότι τρέχουμε συνεχώς πίσω από τη ζωή μας. Ζητούν την άδεια να μην είμαστε διαθέσιμοι όλη την ώρα και να μην χρειάζεται να απολογούμαστε γι’ αυτό.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα όρια δεν είναι αγένεια ούτε τάση της εποχής. Είναι πράξη φροντίδας. Το όριο λέει «μέχρι εδώ μπορώ να είμαι παρών χωρίς να εξαντλούμαι». Όταν τα όρια απουσιάζουν, η φροντίδα μετατρέπεται εύκολα σε υποχρέωση και η επαφή σε εξάντληση.

Η αυτοφροντίδα δεν είναι ανταμοιβή μετά την κούραση. Είναι βασική συντήρηση. Όπως φροντίζουμε κάτι σημαντικό πριν φθαρεί, έτσι χρειάζεται να φροντίζουμε και τον εαυτό μας μέσα στην καθημερινότητα. Να ξεκουραζόμαστε όταν το χρειαζόμαστε, να ακυρώνουμε όταν δεν έχουμε χώρο, να θυμόμαστε ότι η αξία μας δεν μετριέται από το πόσα αντέχουμε, αλλά από το αν μπορούμε να παραμένουμε παρόντες στη ζωή μας.

Ο εαυτός δεν χρειάζεται διόρθωση. Χρειάζεται συνθήκες. Έναν ρυθμό που να τον αντέχει και σχέσεις που να χωρούν και εκείνον, όχι μόνο τη λειτουργικότητά του. Και όταν αυτό αρχίζει να συμβαίνει, κάτι αλλάζει ήσυχα αλλά ουσιαστικά: η ζωή παύει να είναι κάτι που απλώς αντέχεται και αρχίζει να γίνεται κάτι που βιώνεται.

Ευάγγελος Ορφανίδης
Κλινικός Ψυχολόγος