Ο Σεπτέμβριος: μια νέα αρχή ή μια νέα πίεση;
Για πολλούς ανθρώπους, η πραγματική Πρωτοχρονιά δεν έρχεται την 1η Ιανουαρίου. Έρχεται τον Σεπτέμβρη. Ανοίγουν τα σχολεία, τελειώνουν οι άδειες, επιστρέφουμε στη δουλειά και ξαφνικά μάς πιάνει εκείνη η γνωστή υπαρξιακή φαγούρα, να οργανώσουμε το σπίτι, να αρχίσουμε γυμναστήριο, να τρώμε καλύτερα, να περιορίσουμε το κινητό και, αν περισσέψει χρόνος, να διορθώσουμε και ολόκληρη τη ζωή μας. Μέχρι την άλλη Δευτέρα, εννοείται. Στην ψυχολογία αυτό περιγράφεται ως «φαινόμενο της νέας αρχής». Ο εγκέφαλός μας χρησιμοποιεί ορισμένες χρονικές στιγμές,όπως η Πρωτοχρονιά, τα γενέθλια ή η επιστροφή από τις διακοπές, ως νοητά ορόσημα. Χωρίζει συμβολικά τον χρόνο σε ένα «πριν» και ένα «μετά», δημιουργώντας την αίσθηση ότι μπορούμε να απομακρυνθούμε από προηγούμενες αποτυχίες και να ξεκινήσουμε ξανά. Αυτά τα ορόσημα μπορούν πράγματι να ενισχύσουν προσωρινά το κίνητρο. Δεν αλλάζουν, όμως, αυτόματα ούτε τις συνήθειες ούτε τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζούμε. Ο άνθρωπος που επιστρέφει από τις διακοπές δεν είναι ξαφνικά ένας καινούργιος άνθρωπος. Είναι ο ίδιος άνθρωπος, με τις ίδιες δυσκολίες, απλώς με καινούργιο ημερολόγιο. Και εδώ αρχίζει η παγίδα.
Η νέα αρχή μετατρέπεται εύκολα σε μια νέα λίστα απαιτήσεων, να γίνω πιο παραγωγικός, πιο πειθαρχημένος, πιο γυμνασμένος, πιο ήρεμος, καλύτερος γονιός και καλύτερος σύντροφος. Όλα μαζί και, αν γίνεται, χωρίς καμία υποτροπή. Όταν όμως οι στόχοι είναι πολλοί, ασαφείς ή υπερβολικά απαιτητικοί, αυξάνεται η πιθανότητα εγκατάλειψής τους. Και τότε δεν απορρίπτουμε απλώς τον στόχο. Συχνά στρεφόμαστε εναντίον του ίδιου μας του εαυτού: «Δεν έχω θέληση», «πάλι απέτυχα», «δεν αλλάζω». Δεν είναι πάντα έλλειψη θέλησης, συχνά είναι κακός σχεδιασμός. Η συμπεριφορική αλλαγή δεν βασίζεται μόνο στο κίνητρο. Χρειάζεται συγκεκριμένους, ρεαλιστικούς στόχους, επανάληψη και ένα περιβάλλον που να διευκολύνει τη νέα συμπεριφορά. Δεν αρκεί να πεις «θα φροντίσω περισσότερο τον εαυτό μου». Χρειάζεται να ορίσεις τι ακριβώς σημαίνει αυτό, δέκα λεπτά περπάτημα, μια πιο σταθερή ώρα ύπνου, μισή ώρα χωρίς οθόνη ή μία δύσκολη συζήτηση που αναβάλλεις. Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να γίνεις «η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου» επειδή άλλαξε ο μήνας. Δεν είσαι εφαρμογή για να χρειάζεσαι κάθε Σεπτέμβρη αναβάθμιση. Διάλεξε μία μικρή αλλαγή. Όχι εκείνη που εντυπωσιάζει περισσότερο, αλλά εκείνη που μπορείς να επαναλάβεις ακόμη και σε μια δύσκολη ημέρα.
Η ουσιαστική αλλαγή δεν γεννιέται από τον ενθουσιασμό της αρχής. Χτίζεται μέσα από τη συνέπεια να συνεχίζεις, όταν η αρχή πάψει πια να είναι καινούργια.
Ευάγγελος Ορφανίδης Κλινικός Ψυχολόγος
